Dyslexie en dyscalculie in combinatie met hoogbegaafdheid
Wat is dyslexie?
Dyslectische mensen nemen nieuwe informatie, klanken, woorden en tekst, langzamer in zich op dan anderen. Dat heeft niets te maken met hun intelligentie. Zij begrijpen dingen net zo goed als een ander en soms zelfs beter. Veel beroemde uitvinders en intelligente mensen waren of zijn dyslectisch. Groot voorbeeld van het feit dat dyslexie en een hoge intelligentie kunnen samengaan is bijvoorbeeld Albert Einstein.
Wat is dyscalculie?
Leerlingen met dyscalculie vertonen opvallende en blijvende moeilijkheden met rekenen en wiskunde, dit op het vlak van automatiseren (geheugendyscalculie), vaardigheden en technieken (procedurale dyscalculie) en/of problemen met visuo-spatiële deeltaken van het rekenen (visuo-motorische dyscalculie). Kortom een leerling met dyscalculie heeft grote moeite met bijvoorbeeld onder andere het uit het hoofd leren van de tafels en berekeningen uitvoeren.
Onderkenning van hoog-intelligente leerlingen met dyslexie of dyscalculie.
Voor leerkrachten in het basisonderwijs is het signaleren van deze groep leerlingen moeilijk, vanwege hun veelvuldige gebruik van compenserende technieken. Wanneer er echter sprake is van een groot verschil tussen de lees- en spellingsprestaties en de rekenprestaties van een leerling, is het zaak om te achterhalen wat de mogelijke oorzaak kan zijn.
Consequenties voor de ontwikkeling van de persoonlijkheid.
Ernstige lees-, schrijf- en/of rekenproblemen zijn voor elke leerling moeilijk te aanvaarden. Voor hoog-intelligente leerlingen geldt dit nog sterker. In hun peuter en kleuter periode hebben ze de ervaring opgedaan dat zij opdrachten en werkjes goed kunnen uitvoeren. Ze hebben op grond van deze ervaringen een goed academisch zelfbeeld opgebouwd. Hun omgeving, ouders, broertjes, zusjes en leerkrachten, hebben op deze prestaties een zelfde verwachtingspatroon ten aanzien van de leerling ontwikkeld.
Wanneer een leerling in groep 3 ontdekt dat hij/zij moeite heeft met het technisch lezen, het spellen of bepaalde basisvaardigheden van het rekenen niet onder de knie kan krijgen, wordt dit door de leerling vaak ervaren als een koude douche. Het is moeilijk te begrijpen en te accepteren dat zij de ene opdracht probleemloos kunnen uitvoeren en moeite hebben een andere opdracht uit te voeren. In het meest gunstige geval reageert de omgeving adequaat door de problemen in een vroeg stadium te signaleren en passende hulp te bieden; meestal gebeurt dit echter niet. Hoog-intelligente leerlingen met dyslexie of dyscalculie kunnen hun omgeving in verwarring brengen en kunnen bij de leerkracht irritaties oproepen. De leerkracht die niet op de hoogte is van de lees-, spellings- of rekenproblemen, kan denken dat de leerling zich onvoldoende voor de taak inzet. Het aansporen van deze leerling om beter zijn best te doen, heeft echter een averechts effect. De onzekerheid bij de leerling wordt vergroot, doordat hij/zij zich realiseert niet aan het verwachtingspatroon van de leerkracht en of ouders te voldoen. Door deze onzekerheid lopen de prestatie verder terug.
Signalen serieus nemen voorkomt veel leed!
Helaas niet alle dyslectische kinderen worden op jeugdige leeftijd herkend, zeker de hoog-intelligente kinderen niet. Hoog-intelligente kinderen kunnen dyslexie op allerlei manieren compenseren juist door hun intelligentie. Zij proberen bijvoorbeeld hele woordbeelden te onthouden. Zij steunen dan bij het lezen op hun visueel geheugen. Het lijkt dan of ze verklankend lezen, maar na verloop van tijd blijkt het lezen te berusten op visuele inprenting. Ook kunnen fonologisch zwakke kinderen hun problemen met het verklanken wat compenseren en camoufleren door te steunen op hun grote woordenschat en hun kennis van de wereld. Hierdoor zijn zij vaardig in het hanteren van context-leesstrategieën en begrijpen ze toch wat er in een tekst staat. Spellingsproblemen blijven bij deze kinderen wel hardnekkig aanwezig. Hun fouten worden gekenmerkt door terugval op het fonetisch afluisteren van klanken samengaand met gebrek aan grammatica en spellingsregels. Door een onopgemerkte of verwaarloosde lichte dyslexie ontstaat bij hen dysorthografie.
Deze kinderen komen de basisschool vaak nog wel door zonder dat het opvalt dat ze problemen hebben. Op het voortgezet onderwijs met meerdere vakken en vreemde talen lopen zij echter vast. Zij verliezen hun motivatie en stromen vaak af naar een lager type onderwijs, wat qua intelligentie niet bij hen past, een neerwaartse spiraal is bijna onvermijdelijk.
De mogelijkheid bestaat ook dat dyslexie/dyscalculie veroorzaakt wordt door een hapering in de ogen. Als u in dit artikel iets herkent zijn er drie mogelijkheden waaraan u kunt denken:
1] De signalen worden door de zenuwen slecht doorgegeven naar de hersenen. Het betreft een chemisch proces.
2] De ogen staan zonder inspanning van de oogspieren niet geheel recht in de oogkassen. Met behulp van een prismabril kan het licht zo worden afgebogen dat de oogspieren in hun natuurlijke ontspannen toestand verkeren, het beeld komt in het centrum van het oog.
3] De kleurherkenning in beide ogen is ongelijk. In dit geval is de oplossing het vinden van een gemeenschappelijke kleur die door beide ogen gelijktijdig wordt waargenomen. Met een bril waarin deze gemeenschappelijke kleur is verwerkt, wordt het lezen gemakkelijker gemaakt.
Dit artikel is een beknopte beschrijving van twee complexe leerproblemen. Zowel over dyslexie als over dyscalculie valt veel meer te vertellen. Wij hebben getracht een opzetje te maken voor het geval dat u worstelt met onverklaarbare lees-, schrijf- of rekenproblemen van uw kind. Misschien is dit een stap in de herkenning van mogelijke leerproblemen. Voor de ouders en leerkrachten van hoogbegaafde kinderen kan het extra moeilijk zijn om deze complexe problematiek te onderkennen. Ondanks de complexiteit van dyslexie of dyscalculie hebben ook hoogbegaafde kinderen ondanks hun hoge intelligentie, de juiste begeleiding nodig.
De Webredactie
© Pharos 2006
bronvermelding:
 | "Handleiding voor dyslexie"
|
| Stichting woortblind
|
| Artikel Alja de Bruin-de Boer uit Signaal
|
| Opticien |